هر فناوری بزرگ پیش از آنکه به محصولی روی قفسه فروشگاه‌ها یا راهکاری برای حل مسائل کشور تبدیل شود، روزی تنها یک ایده بوده است؛ ایده‌ای که اگر در زیست‌بومی مناسب قرار نگیرد، شاید هرگز از مرز آزمایشگاه فراتر نرود. حلقه‌ای که بسیاری از نظام‌های نوآوری جهان سال‌هاست برای تکمیل آن تلاش می‌کنند، در جهاددانشگاهی ذیل مأموریت سازمان تجاری‌سازی فناوری و اشتغال دانش‌بنیان (ستفا) تعریف شده است؛ سازمانی که باید دانش و فناوری را از مرحله پژوهش به بازار، اشتغال و خلق ارزش اقتصادی برساند.
پارک علم و فناوری البرز به‌عنوان یکی از بازوهای مأموریتی ستفا، امروز یکی از مهم‌ترین حلقه‌های این زنجیره در غرب پایتخت به شمار می‌رود؛ مجموعه‌ای که تلاش می‌کند مسیر تبدیل ایده به فناوری، فناوری به محصول و محصول به بازار را کوتاه‌تر و هموارتر کند.
سفر به البرز، تنها عبور از مرزهای جغرافیایی تهران نیست؛ عبور از فضایی است که در آن مفاهیم سنتی صنعت آرام‌آرام جای خود را به اقتصاد دانش‌بنیان می‌دهد. در دامنه‌های البرز، جایی که ده‌ها واحد صنعتی، دانشگاه، پژوهشگاه و شرکت فناور در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند، زیست‌بومی شکل گرفته که مأموریتش پیوند دادن علم، فناوری، صنعت و بازار است.

تجمیع کم‌نظیر ظرفیت‌های علمی و صنعتی
شاید مهم‌ترین ویژگی البرز، تمرکز کم‌نظیر ظرفیت‌های علمی و صنعتی در کنار یکدیگر باشد؛ استانی که اگرچه از نظر وسعت کوچک‌ترین استان کشور محسوب می‌شود، اما به‌واسطه همجواری با تهران، دسترسی به کریدورهای حمل‌ونقل، استقرار صنایع راهبردی و حضور مراکز علمی و پژوهشی، به یکی از کانون‌های اصلی اقتصاد دانش‌بنیان ایران تبدیل شده است.
همین ویژگی‌ها باعث شده پارک علم و فناوری البرز نقشی فراتر از یک پارک استانی ایفا کند و به یکی از بازیگران اثرگذار در زیست‌بوم فناوری کشور بدل شود.
رئیس پارک علم و فناوری البرز نیز موقعیت جغرافیایی استان را یکی از مهم‌ترین مزیت‌های توسعه اقتصاد دانش‌بنیان می‌داند.
به گفته مهندس مهدی عباسی، قرار گرفتن البرز در کریدورهای اصلی مواصلاتی کشور، دسترسی به راه‌آهن و فرودگاه‌های اصلی و همجواری با پایتخت، این استان را به مقصدی راهبردی برای توسعه فناوری تبدیل کرده است.
او معتقد است ظرفیت‌های علمی، صنعتی و تحقیقاتی البرز بستری فراهم کرده تا فناوری از مرحله ایده فراتر رود و به محصول و اشتغال تبدیل شود. این ظرفیت‌ها تنها در موقعیت جغرافیایی خلاصه نمی‌شود بلکه تعداد کثیر و قابل توجهی دانشجو،عضو هیئت علمی، مرکز آموزش عالی، مرکز تحقیقاتی ملی، واحد صنعتی و برند ملی در استان البرز فعالیت می‌کنند؛ ظرفیتی که در کنار تمرکز صنایع راهبردی مانند دارو، غذا، انرژی و خودرو، این استان را به یکی از مهم‌ترین مراکز تولید دانش و فناوری کشور تبدیل کرده است.
اما آنچه این ظرفیت را به مزیت تبدیل می‌کند، وجود نهادی است که بتواند میان دانشگاه، صنعت و بازار ارتباط برقرار کند؛ نقشی که پارک علم و فناوری البرز طی سال‌های اخیر بر عهده گرفته است. فلسفه شکل‌گیری پارک علم و فناوری البرز، ایجاد پیوندی میان مراکز علمی، دانشگاه‌های معتبر، صنایع بزرگ و شرکت‌های نوپا بوده تا دانش تولیدشده در آزمایشگاه‌ها، مسیر خود را به سمت بازار پیدا کند؛ پلی که هدف نهایی آن انتقال فناوری‌های دارای ارزش افزوده، جذب سرمایه و تبدیل دانش به ثروت و اشتغال پایدار است.
ثمره این رویکرد در آمارهای پارک نیز هویداست: پارک علم و فناوری البرز طی سال‌های فعالیت خود از بیش از ۵۰۰شرکت فناور و دانش‌بنیان حمایت کرده و اکنون ۱۵۵ شرکت در این مجموعه مستقر هستند.
همچنین ایجاد بیش از ۱۷۰۰ فرصت شغلی دانش‌بنیان برای پژوهشگران و متخصصان، بخشی از نتیجه این ریل‌گذاری است؛ آماری که سهم مهمی در قرار گرفتن استان البرز در رتبه چهارم کشور از نظر تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان داشته است.

وقتی که پارک فقط یک ساختمان نیست
اگر در نگاه نخست پارک‌های علم و فناوری تنها مجموعه‌ای از ساختمان‌ها و دفاتر به نظر برسند، با ورود به پارک علم و فناوری البرز این تصور خیلی زود تغییر می‌کند. آنچه طی سال‌های اخیر در این مجموعه شکل گرفته، صرفاً افزایش فضای فیزیکی نبوده، بلکه ایجاد زنجیره‌ای از خدمات تخصصی است که از شکل‌گیری ایده آغاز می‌شود و تا ورود محصول به بازار ادامه دارد؛ همان حلقه‌ای که مأموریت اصلی ستفا بر پایه آن استوار است.
امروز در کنار مرکز رشد جامع، مراکز رشد تخصصی پژوهشکده گیاهان دارویی جهاددانشگاهی، مرکز رشد زیست‌فناوری رویان، پردیس علم و فناوری مواد و انرژی، مراکز تخصصی کشاورزی و همچنین مراکز توسعه و تولید قراردادی در حوزه صنایع غذایی، برق و الکترونیک نیز در این زیست‌بوم فعالیت می‌کنند؛ شبکه‌ای که هر کدام بخشی از مسیر تجاری‌سازی فناوری رابر عهده دارند.

از سوی دیگر، راه‌اندازی دبیرخانه مالکیت فکری در پارک البرز، گامی بنیادین برای حفاظت از سرمایه‌های فکری و فراهم کردن امنیت حقوقی برای نوآوری‌هاست. همزمان، ایجاد مراکز نوآوری مشترک با همکاری معاونت علمی ریاست‌جمهوری، شرکت شهرک‌های صنعتی و سازمان نظام مهندسی کشاورزی نشان می‌دهد که مسیر توسعه، بر هم‌افزایی فرابخشی استوار است.

جایی که ایده‌ها فرصت صنعتی شدن پیدا می‌کنند
یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌بوم نوآوری ایران همواره فاصله میان پژوهش و صنعت بوده است.در چنین شرایطی، پارک علم و فناوری البرز تلاش کرده با راه‌اندازی «نخستین مرکز توسعه و تولید قراردادی (CDMO)» در حوزه‌های صنایع غذایی، ساختمان، برق و الکترونیک، این خلأ را پر کند. به گفته رئیس پارک البرز، این مرکز به شرکت‌های دانش‌بنیان امکان می‌دهد که بدون نیاز به سرمایه‌گذاری‌های سنگین اولیه در خرید زمین و ماشین‌آلات، از امکانات تخصصی توسعه محصول، نمونه‌سازی، تولید و آزمون بهره‌مند شوند.
این سازوکار، ریسک تجاری‌سازی را به حداقل رسانده و مسیر ورود محصولات نوآورانه به خط تولید صنعتی را هموار می‌سازد. در کنار تولید، صیانت حقوقی حرف اول را می‌زند. حسین بختیاری، معاون فناوری پارک البرز، تأکید می‌کند که مرز میان یک ایده معمولی و یک دارایی ارزشمند، «مالکیت فکری» است.
این دبیرخانه با راه‌اندازی سامانه ملی خدمات مالکیت فکری، ساماندهی شبکه کارگزاران، ثبت اختراعات داخلی و بین‌المللی (PCT)، ثبت علائم تجاری و تحلیل پتنت‌ها، مانع از هدررفت دستاوردهای فکری فناوران می‌شود. ضلع سوم این زنجیره، تأمین مالی و بازار است. با ایجاد دفتر توسعه سرمایه‌گذاری و صادرات و اجرای طرح اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه، تاکنون صدها میلیارد تومان سرمایه برای شرکت‌های فناور جذب و ده‌ها میلیارد تومان تسهیلات حمایتی برای ورود به بازارهای جدید تخصیص یافته است.

آینده‌پژوهی، تاب‌آوری و فتح بازارهای نو
موفقیت واقعی یک پارک زمانی حاصل می‌شود که شرکت‌های مستقر، رقابت‌پذیر و تاب‌آور باشند. به گفته مهران مهدوی، مدیر روابط عمومی پارک علم و فناوری البرز، بیش از ۶۰ درصد شرکت‌های مستقر در این مجموعه دانش‌بنیان هستند که نشان‌دهنده عمق کیفی این زیست‌بوم است. همکاری نزدیک پارک با صندوق پژوهش و فناوری استان نیز پشتوانه محکمی برای پاسخ‌گویی به نیازهای مالی شرکت‌ها فراهم آورده است.
نگاه پارک البرز معطوف به مرزهای آینده دانش است؛ اجرای طرح‌هایی چون نوآفرین، صنعت‌ساز، نوشناس، دستیار فناوری (با کسب رتبه سوم کشور)، میزبانی از دبیرخانه جشنواره شیخ بهایی در استان، تشکیل دبیرخانه فناوری کوانتوم، توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی و گسترش پیوندهای بین‌المللی، گواه این چشم‌انداز بلندمدت است. علاوه بر این، در آزمون‌های دشوار و بحران‌هایی نظیر ایام جنگ‌های تحمیلی اخیر اقتصادی، پارک با تشکیل شورای حمایت از کسب‌وکارهای آسیب‌دیده، اعطای وام‌های قرض‌الحسنه و مشاوره‌های بیمه‌ای و مالیاتی، تاب‌آوری شبکه فناوران خود را به اثبات رساند؛ رویکردی که نشان داد حمایت در جهاددانشگاهی، مقطعی نیست بلکه سیستمی و همه‌جانبه است.
بال پرواز در افق مقاومت علمی
پارک علم و فناوری البرز، یک بال پرواز بلند است؛ پروازی که جهت‌نمای آن در سازمان تجاری‌سازی فناوری و اشتغال دانش‌بنیان (ستفا) تنظیم شده است. در سالگرد تأسیس این کانون امید در ۹ آبان‌ماه، و در شرایطی که جهاددانشگاهی مسیر پربرکت خود را با تکیه بر رویکرد «اقتدار علمی در افق مقاومت» دنبال می‌کند، البرز یک نمونه عینی از تجسم این مسیرند.که در مجاورت شاهراه‌های صنعتی کشور، پیشرفته‌ترین زنجیره‌های تولید و دارایی‌های فکری را به بار می‌نشاند.